Говори и обраќања
konferencija_geoinzinjeri_01
Обраќање на претседателот Иванов на 16. Европска подунавска конференција за геотехника
Четврток, 07 Јуни 2018

Почитувани присутни,

Дами и господа,

Како претседател на Република Македонија, чест ми е да бидам покровител на 16. Европска подунавска конференција за геотехника. Фактот дека оваа значајна конференција се одржува кај нас е признание за Република Македонија, и затоа им честитам на домашните и странските организатори.

Наредниот месец ќе се одбележат 55 години од катастрофалниот скопски земјотрес. Точно 5 секунди беа доволни за да остават 150 000 луѓе без покрив над главата, да нанесат немерлива човечка и огромна материјална загуба. Но, нашиот главен град беше обновен благодарение на солидарноста на светот и професионалноста на геотехничките инженери. Геотехничките инженери беа меѓу најодговорните за поставувањето на здравите темели на новиот и поотпорен град.

Денес, Република Македонија се поврзува со европските транспортни коридори. Се градат патишта, тунели и мостови, се развиваат индустриски капацитети. Се разгранува и продлабочува протокот на луѓе, стоки, капитал и услуги. И сето тоа има една цел, а тоа е повисок економски раст и развој за македонските граѓани.

Но, за економскиот раст и развој да биде одржлив, повторно ни е неопходна експертизата на геотехничките инженери.

Нашиот регион, за жал, не е имун на катастрофите. Сето она, што сме го наследиле од претходните генерации, сето она, што нашата генерација го создава може да исчезне за само неколку секунди. Драстичните климатски и метеоролошки промени што се на повидок ќе го зголемат ризикот од хидролошки непогоди во Европа.

Сложеноста на природата сè уште ги надминува тесните теориски и научни модели на човекот. И покрај сиот научен и техничко-технолошки развој, ние како човештво сè уште не можеме да ги спречиме сите непогоди. Но, она што можеме да направиме е да спречиме тие да прераснат во катастрофи. А, тоа ќе го постигнеме ако ги зајакнеме нашите институции со знаења, капацитети и ресурси, кои се неопходни за ефективна и за ефикасна превенција, одговор и ублажување на последиците во согласност со Рамката од Сендаи. За да ја градиме нашата инфраструктура врз цврсти и здрави темели можете да ни помогнете само вие, геотехничките инженери. Со ваша помош ќе можеме да му предадеме побезбедна иднина на нашето потомство.

Како покровител на оваа значајна Меѓународна конференција, уверен сум дека ќе придонесе во изнаоѓањето на неопходните практични и применливи решенија на овие геотехнички предизвици. На самиот крај, ви посакувам успешна конференција и убав и пријатен помин тука, во Република Македонија.

Ви благодарам.

konferencija_geoinzinjeri_02

Brandl
Обраќање по повод доделувањето Медал за заслуги за Македонија на Хајнц Брандл
Среда, 06 Јуни 2018

Почитувани присутни,
Дами и господа,

Создаден со потреба и самиот да создава, човекот придонесува кон градењето подобар свет за идните поколенија. Но, од сите градителски подвизи на човекот, од древните населби до најсовремените мегалополиси и паметни градови, опстануваат само оние кои се добро втемелени.

Геотехничките инженери имаат клучна улога во процесот на изнаоѓање на балансот меѓу физичките ограничувања на природата и човековите стремежи да ги надминат тие бариери. Тие треба со отворен ум да размислуваат надвор од шаблоните, да изнаоѓаат нови и иновативни решенија за предизвиците на природата.

Денес со нас е еден од врвните геотехнички инженери во Европа и светот, професорот Хајнц Брандл. Тој е теоретичар и практичар кој придонесува кон поместување на границите на возможното. Со неговата креативност и иновативност, професорот Брандл е инспирација и пример за многу луѓе од неговата струка.

Но, за неговите заслуги зборува не само значајниот научен придонес, туку и несебично споделување на знаењето што е карактеристика на вистинските лидери. Бидејќи само вистинските лидери сакаат да мотивираат и да охрабрат што повеќе луѓе. Тој им овозможил на многу наши магистранти и докторанти студиски престој на престижниот Технички универзитет во Виена. И со тоа им помогнал тие знаења да ги пренесат и применат кај нас, во Република Македонија.

Принципиелно заложувајќи се Друштвото за геотехника на Македонија да стане полноправна членка во меѓународната асоцијација за геотехника, тој покажа дека науката не прифаќа двојни стандарди. Тоа е лекција што некои носители на политички одлуки во Европската Унија и НАТО треба да ја научат.

Како еден од основачите на подунавско – европските конференции за Механика на почви и геотехничко инженерство тој се заложи Република Македонија да биде домаќин на оваа престижна конференција. Со тоа, професорот Брандл ја става Република Македонија на европската мапа на геотехничкото инженерство.

И затоа, за сето она што во изминатите децении го има направено за унапредување на геотехниката во нашата држава, чест ми е како Претседател на Република Македонија да му доделам Медал за заслуги за Македонија.

Ви благодарам.

OA1
Обраќање на свечената академија по повод јубилејот „1000 години Охридска архиепископија“
Недела, 27 Мај 2018

Почитувани присутни,

Годинава одбележуваме еден милениум од новелата на византискиот император Василиј II посветена на славната Охридска Архиепископија. Но, славејќи го овој голем јубилеј, треба да бидеме свесни за едно нешто. А тоа е дека одлуката на Василиј е констатирање на реалноста дека во Македонија веќе постоела организирана Црква со црковна ерархија. Црква која произлегувала од верниците христијани. Црква произлена од народот и која постоела заради народот.

Охридската архиепископија во 11 век не била нова садница на македонската почва, туку само една гранка на постарата народна црква на Самоиловата држава. А таа народна црква ја сочинувале учениците на првиот словенски епископ, свети Климент Охридски. Тој најголем ученик на светите Кирил и Методиј го заокружил неколкувековното ширење на христијанството во Македонските склавинии.

Но, и тоа не е почетокот на Црквата во Македонија. И тоа е само една гранка од разгранетото христијанско стебло.

Во 535 година, , тука, во Македонија, императорот Јустинијан I ја воспоставил архиепископијата Јустинијана Прима, и и го доделил третото место меѓу црквите во светот, веднаш по Рим и Цариград.

Но, ниту Јустинијана Прима не е стеблото што ја држи Охридската архиепископија. Бидејќи и Јустинијана Прима била создадена за потребите на христијаните во Македонија. Христијани кои биле дел македонските епископии чии епископи учествувале на Вселенските собори на кои го бранеле Христијанството од разните ереси.

Но, ниту тие епископии кои постоеле во времето на симфонијата меѓу црквата и империјата не се стеблото од кое никнала Охридската архиепископија. Бидејќи ним им претходела прогонуваната Црква, онаа пред Миланскиот едикт од 313 година. Црква која во тајност се собирала во катакомбите и пештерите.

И во тоа време на најжестоки прогони од страна на Римската империја, тука, во Охрид, во Македонија, дејствувал Св. Еразмо Лихнидски дојден од Антиохија. Во време кога да се биде христијанин било еднакво на смртна пресуда, тој го проповедал покајанието засновано врз воскресението на Исус Христос и кон црквата придобил 20.000 верници христијани. Потомците на тие христијани се покрстувале во крштелницата и заедничареле во монументалната базилика на Плаошник.

Но, и маченичката генерација на Св. Еразмо е само една гранка од разгранетото христијанско стебло.

Бидејќи историјата многу јасно сведочи за следново. А тоа е дека Христијанството во Македонија не го донесе ниту Василиј, ниту Самоил, ниту Климент и Наум Охридски, ниту Кирил и Методиј, ниту Јустинијан, ниту Еразмо Охридски... Христијанството во Македонија го донесе апостолот Павле.

И сето тоа не враќа на стеблото што ги држи сите гранки, од апостолите во првиот век, па се до нас во 21 век. А тоа стебло, таа вистинска лоза е Исус Христос.

И токму поврзаноста и зависноста на гранките од лозата ја објаснува издржливоста, жилавоста и истрајноста на Христовата Црква во Македонија до ден денес.

OA2
Низ вековите, Црквата во Македонија се соочувала и со прогони и со просперитет. Носела различни имиња. Нејзиниот статус бил унапредуван и смалуван. Епархиите и биле придодавани и одземани. Нејзината диецеза била проширувана и стеснувана. Разни владетели ја потврдувале и ја забранувале. Опстојувала и во време на императори-пагани, цареви-христијани и султани-муслимани. Но, без разлика на сето тоа, таа била и останала плодоносна гранка на вистинската лоза, на Исус Христос. Гранка која низ вековите ја пренесувала надежта за вечност со Бог.

И токму поради таа надеж, луѓето, независно од нивната етничка, социјална, јазична припадност биле толку многу приврзани кон својата црква. Толку приврзани што ниту најмоќниот човек на најмоќната империја на 11 век, византискиот император Василиј II, не се осмелувал да ја укине. Туку ја потврдил, ја проширил и ја заштитил. И тоа е чинот што ние денес го празнуваме. Денес ја празнуваме потврдата на постоењето на црквата во Македонија во ликот на народната Охридска архиепископија.

Таа црква била засолниште за верните, но и замена за изгубената Самоилова држава. Во нејзините епархии имало народни кујни, сиропиталишта, старечки домови, болници за телото и за душата, или, она што ние денес го нарекуваме социјална и здравствена заштита. Нејзините манастири биле и просветни центри.

Многу од нејзините архиепископи се грижеле и за духовните, но и за световните потреби на луѓето. Јован Дебарски грижливо го чувал народниот карактер на црквата. Како еден од најголемите мислители на своето време, Теофилакт Охридски придонел архиепископијата да биде надалеку почитувана. Димитриј Хоматијан, еден од најпознатите црковни и световни правници, им делел правда на луѓе од целата православна екумена. Константин Кавасила бил голем поборник за мир во време на војни. Наспроти притисоците за ромеизација, Прохор храбро ја поттикнувал словенската книжевност. Во времето на Николај II црквата ги достигнала своите врвни архитектонски и уметнички дострели. Атанасиј I бил голем дипломат и борец за слобода, кој ја крстосувал цела Европа, од Шпанија до Русија, од Неапол до Прага. Се среќавал со европските цареви и кралеви и барал поддршка за ослободување на Балканот од Отоманската империја.

Во време кога вирусот на етнофилетизмот полека почнал да се шири во православниот свет и да ги зафаќа помесните цркви, Охридската архиепископија одолеала и останала верна на својата улога на народна црква. Црква на сите нејзини верници, независно од нивната етничка и јазична припадност. Таа останала верна на мандатот да им помага на луѓето да го запознаат Бога на најавтентичен начин – а тоа е преку нивниот мајчин јазик.

И токму во тоа се состоел нејзиниот грев - што дозволувајќи служба на разбирлив народен македонски јазик, таа не дозволила однародување на верниците. Со секоја одмината деценија, притисокот врз архиепископијата се зголемувал, се до 1767-та, кога таа жива гранка на христовата црква во Македонија била поткршена. Тоа е време кога дошле "владици Грци, лицем светци, срцем волци", како што ќе ги опише Григор Прличев.

Со тоа започна можеби најмрачниот период од историјата на македонскиот народ. Период на асимилација, присилно однародување и преименување. Со распадот на Османлиската империја, православните милети станаа девлети, диецезите на помесните Балкански цркви станаа граници на новите Балкански држави. Крстот, наместо симбол на безусловна љубов и пожртвуваност, стана симбол на надмоќност и сила.

Стотици словенски натписи беа избришани, илјадници словенски ракописи беа уништени, стотици илјади верници беа принудно преименувани а нивните идентитети насилно менувани. Она што опстана беше однесено во странските архиви, библиотеки и музеи. Но и во тие мрачни периоди, живата црква изнедри бројни духовници и преродбеници како Кирил Пејчиновиќ, Јоаким Крчовски, Теодосиј Синаитски, Партениј Зографски...

И сето тоа се промени со формирањето на современата македонска држава. Од поткршената гранка на Охридската архиепископија никна нова фиданка, која даде богат плод.

Минатата 2017 година прославивме 50 години од возобновувањето на Охридската Архиепископија во ликот на Македонската Православна Црква. Со тоа започна нова епоха. Конечно ја добивме првата Библија на современ македонски јазик. Се возобновија старите и се изградија многу нови храмови. Македонските цркви се исполнија со верници а македонските манастири со монаси и монахињи.

Но, паралелно со тој нов процут, црквата се соочуваше со предизвици. За време на животот во поранешната заедничка држава, власта ја ограничуваше црквата само како религиска заедница.

Од денот на независноста, Македонската православа црква го преживуваше сето она низ што минуваше и низ што се уште минува Република Македонија. Тоа се години исполнети со блокади, изолации и непризнавње кои создаваат кризи. Тие кризи предизвикуваат поделби, наместо сплотеност, цинизам наместо добронамерност, сеирџиство наместо солидарност и омраза наместо љубов. Се изгуби умереноста, трпеливоста, чесноста, добрината, човечноста.

Во вакви сложени услови Македонската православна црква се соочува со двоен предизвик.

Првиот е да остане верна на изворната христова порака. За жал, сведоци сме на горчливите плодови на етнофилетизмот во соседството. Затоа, Црквата во Македонија треба да се грижи пред се и над се за духовниот идентитет на луѓето што извира од верата во Исус Христос. Бидејќи само духовно променети луѓе можат да го променат духот на нашето општество.

Вториот предизвик е црквата да биде општествено релевантна. Живееме во време кога некои велат дека црквата е анахрона институција која не соодветствува со духот на времето во кое живееме. Време на секуларизација, глобализација, дигитална трансформација, флуидност на идентитетите.

Република Македонија е секуларна држава. И како секуларна држава ние ја гарантираме фундаменталната човекова слобода на мисла, совест и вера. Но, има еден загрижувачки тренд. Се повеќе секуларни држави во Европа и светот стануваат секуларизирани држави кои се обидуваат да ја истиснат верата од јавниот простор и да ја ограничат на најмалиот можен простор. А тоа е просторот меѓу нашите две уши, држејќи ги притоа нашите усти затворени.

Фундаменталните човекови права и слободи и вроденото човечко достоинство се повеќе се девалвираат.
Бракот како заедница на еден биолошки маж и една биолошка жена и семејството како заедница на родителите и нивните деца се дезинтегрираат.
Во длабоката морална криза исчезнува граничната линија меѓу вистината и лагата, меѓу исправното и погрешното, меѓу убавото и грдото.
Новиот релативизам очекува од нас да го прифатиме како апсолутна вистина тврдењето дека нема апсолутна вистина. А без вистината нема ниту доверба ниту одговорност врз кои се темели секое слободно општество.

Во вакви услови црквата е исправена пред огромна задача. Таа треба да биде гласна совест на општеството и конструктивен критичар на државата. Да биде промотор на социјална правда, квалитетно здравство и воспитание и образование кои се мерило на успешноста на една држава.
Црквата треба да биде втемелувач на добрите навики на срцето, да ја брани светоста на бракот и уникатноста на семејството.
Во ера на пост-вистина, Црквата треба да биде столб и тврдина на евангелската вистина.
Во време на морален релативизам, Црквата треба бескомпромисно да опстојува на моралните и етичките апсолути.
Во период кога се обезвреднува човекот, Црквата треба се стави во заштита на непроценливата вредност и неотуѓивото достоинство на секој човек.

Но, црквата ќе биде општествено релевантна само ако е општествено контра-културна. Таа контра-културност не се состои само во чувањето на старите добри црковни традиции. Црквата треба да биде контра-културна, онака како што впрочем биле сите нејзини маченици, светители и просветители кои не се плашеле да застанат наспроти доминантните деструктивни струи на своето време.

За да ја исполни оваа голема задача, Македонската православна црква треба да црпи од богатата традиција на Охридската архиепископија, да се инспирира од големите архереи, од посветените монаси, од пожртвуваните маченици, од црковните отци, од светите апостоли, и пред се и над се, од вистинската лоза - Исус Христос.

Бидејќи само така, независно дали е признавана или не, Македонската Православна црква – Охридска Архиепископија ќе продолжи да биде дел од едната света, соборна и апостолска Црква.

Ви благодарам.

OA3

NMN2017web
Обраќање по повод доделувањето на признанието „Најдобар млад научник“ за 2017 година на Сретен Давидов
Среда, 16 Мај 2018

Почитувани присутни,
Дами и господа,

Како Претседател на Република Македонија ми претставува чест и задоволство да ви се обратам по повод доделувањето на признанието „Најдобар млад научник" со кое се вреднуваат врвни научни достигнувања во една календарска година.

Пред само четири дена го посетив Музејот „Рахми Коч" во Истанбул. Овој импозантен музеј на индустријата има збирка од илјадници и илјадници експонати, од игла до локомотива, кои сведочат за неверојатната иновативност и креативност на човековиот ум и дух.

Музејот е вистинско огледало на трите индустриски револуциии. Првата индустриска револуција која со парната машина го механизираше производството. Втората индустриска револуција која со електричната енергија и производната лента создаде масовно производство. И, третата информатичка револуција која го автоматизираше производството.

Шетајќи низ историјата на технологијата, можеме да увидиме дека секоја од трите индустриски револуции завршува со потреба од нов почеток, од нова револуција. Има и добра причина за тоа. Секоја од нив започнала со љубопитност, креативност, инвентивност и желба за знаење, а завршила со комерцијализација на иновациите и изумите.

Можеби нема подобар пример за оваа динамика од војната на струите што се водела кон крајот на 19 век. Иако во оваа војна победи изумот на Тесла – наизменичната струја, сепак, на крајот домнираше претприемничкиот дух на Едисон.

Нештата и денес не се променети. Многу од изумите на третата индустриска револуција веќе се комерцијализирани. Се има чувство дека плафонот е веќе достигнат, и дека актуелните производи и решенија се само варијации на иста тема од која најголема корист имаат корпорациите. Некои сметаат дека во Европа денес има премногу Едисони а премалку Тесли, што полека доведува до состојба на безидејност.

Но, токму во такви услови, одновно гледаме надеж. А надежта лежи во една посебна група на луѓе кои се присутни во секое општество и држава. Британскиот филозоф на историјата Арнолд Тојнби нив ги нарекува креативно малцинство. Улогата на креативното малцинство е да изнаоѓа иновативни решенија за предизвиците со кои се соочува нивното општество, нивната држава и цивилизацијата. Размислувајќи надвор од шаблоните креативното малцинство ја менува парадигмата на мнозинството и создава услови за нов начин на живот. Некреативното мнозинство, од своја страна, ги прифаќа и имитира овие идеи.

Почитувани пристуни,

Денеска сме собрани за да му оддадеме признание на еден млад член на тоа креативно малцинство од Република Македонија кој твори на полето на електротехниката. А тоа е д-р Сретен Давидов.

На мое големо задоволство дознав дека д-р Давидов се нафатил да придонесе кон решението за еден од најгорливите проблеми на нашиот град, а тоа е аерозагадувањето. Секоја година се гушиме во смогот кој е последица на човековата неодговорност кон себе и кон животната средина. Тоа е сериозен предизвик што не може да се реши само со конвенционални политики и процедури кои произлегуваат од старата парадигма на неодржлив развој. Овој предизвик подразбира промена на парадигмата, а со тоа и промена на начинот на живот. Креативното решение што д-р Давидов го нуди се електричните возила, односно, ползувањето на чистата енергија – електричната енергија која не ја загадува околината. Поконкретно, тој го обмислува оној суштински важен дел – а тоа е оптимално решение за избор на локации за поставување на станици за полнење.

За важноста од сево ова зборува фактот дека компанијата „Тесла" само во Европа има 1229 станици со 9623 брзи полначи. Од друга страна, „Анјонити", заедничката фирма на европските производители на 17 април ја отвори својата прва станица за полнење во Германија. Нивната цел е да воспостават мрежа на станици од Норвешка до југот на Италија, и од Португалија до Полска. И, за разлика од „Тесла", „Анјонити" користи стандардни, европски полначи кои со 350 киловати се за три пати посилни од Теслините.

Верувам дека ова ќе биде клучен чекор кон големата и неопходна трансформација на Скопје, па и секој град во Република Македонија во она што се нарекува smart city или паметен град. И, верувам дека д-р Давидов ќе се согласи со констатацијата дека најважното нешто за животот во smart city ќе биде што подолго да ви траат батериите на вашиот smart phone и вашиот електричен автомобил.

Како и повеќето добитници на ова признание, и д-р Давидов својата кариера ја гради надвор од Република Македонија. И тука морам да потенцирам нешто. Од една страна сме горди што како држава продуцираме врвни научници кои се барани во странство. Но, од друга страна, засрамени сме што како држава не успеваме да ги задржиме нашите научници. Најуспешни не се оние држави кои продуцираат високовалитетни кадри. Најуспешни се оние кои продуцираат вакви кадри и им овозможуваат да се вратат и останат во матичната земја.

Останува интензивно да работиме на подобрување на условите за работа. Треба да продолжиме да инвестираме во образованието, но и да работиме на подготвеноста на институциите и корпоративниот сектор да ги препознаат и прифатат младите таленти и да им овозможат натамошен напредок и развој.

Драги пријатели,

Како човештво веќе зачекоривме во четвртата индустриска револуција која прави симбиоза на физичкиот, дигиталниот и биолошкиот свет. Благодарение на нашите креативци, пред очи гледаме како некогашната научна фантастика денес станува фантастична наука. Многу од технологиите и уредите кои денес ги сметаме за апсолутно незаменливи, наскоро ќе се најдат на музејските полици. А, можеби д-р Давидов ќе помогне еден од тие експонати да бидат возилата на фосилни горива.

На самиот крај, им благодарам на членови на Комисијата и на рецензентите кои дадоа непроценлив придонес во процесот на избор на најдобар млад научник. Им благодарам и на оние медиуми кои информираат за овој настан и покажуваат дека и добрата вест може да биде вест.

Дозволете на крајот, на д-р Сретен Давидов, но и на сите други млади научници, кои беa дел од Конкурсот за избор на најдобар млад научник за 2017, да им посакам многу успех и долгогодишна плодна научна работа.

Ви благодарам.

PRM_Istanbul_3
Обраќање на претседателот Иванов на Глобалниот форум за лидерство во Истанбул
Сабота, 12 Мај 2018

Почитувани присутни,
Ценети екселенции,
Дами и господа,

Како Претседател на Република Македонија, но и како универзитетски професор, чест ми е да се обратам на Глобалниот форум за лидерство на престижниот Универзитет „Бахчишехир".

Темите за кои ќе дискутираме се многу важни: крстопатот на меѓународните алијанси, одржливиот мир на Блискиот Исток, иднината на Европската Унија. Кон нив ќе додадм уште една.

Во текот на краткиот 20 век доминираа националните држави и меѓународните организации. Но, со крајот на Студената војна, блоковскиот снег се стопи, и на виделина се појави сета сложеност на светот и на цивилизациите кои го сочинуваат. Тоа придонесе одново да се врати свеста и интересот за проучување на цивилизациите.

Првиот кој го направи тоа беше Самуел Хантингтон кој уште пред четврт век тврдеше дека во глобалната политика во 21 век ќе доминира судирот меѓу цивилизациите.

Но, наместо судир меѓу цивилизациите, Нил Фергусон предвидува судири во рамките на самите цивилизации. Кога има две цивилизации од кои едната слабее, а другата станува посилна, прашањето не е дали тие ќе се судрат, туку дали послабата од нив ќе пропадне. Оттука е дилемата дали наместо за судир меѓу цивилизациите може да се зборува за пропаст на цивилизациите.

Пропаста на цивилизациите е поврзана со една група автори која долго време беше заборавена. Во својата книга „Цивилизација: Западот и другите" Фергусон констатира дека денес тешко кој ги чита Шпенглер, Тојнби и Сорокин.

Оваа констатација како да дава одговор на едно прашање што на почетокот на милениумот го постави канадскиот професор Томас Хуглин. Имено, тој праша дали, заведени од просветителството, во изминатиов период сме читале погрешни книги и сме цитирале погрешни автори?

На тоа јас ќе додадам уште едно прашање: Дали сме се ориентирале според погрешни мапи? Гледајќи ги мапите на нашите бироа и ѕидови, како да заборавивме дека светот не е рамен, туку кружен, дека не е дводимензионална мапа, туку тродимензионален глобус. Можеби поради тоа го гледаме светот линеарно, наместо кружно. А, и деформираната Меркаторова проекција што се користеше околу 400 години беше евроцентрична и ја претставуваше Европа поголема отколку што навистина е. Но, кога зборувам за мапи не мислам само на картографски, туку и на теоретски, ментални мапи што ни помагаат да се ориентираме во светот на идеите. Таквата погрешна перцепција на географијата и теоријата придонесе да имаме и погрешна перцепција на историјата.

Фергусон и Хуглин, за жал, се во право. Ако повеќе се читаа авторите како Шпенглер, Тојнби и Сорокин, ние немаше да бидеме заробеници на статична претстава за динамичен свет и линеарно сфаќање на циклична историја. Носителите на одлуки немаше да бидат изненадени од крајот на Студената војна, од враќањето на цивилизациите, па сè до десекуларизацијата на светот.

Освалд Шпенглер во својата книга „Пропаста на Западот", се обидува да објасни што се случува со западната цивилизација. Тоа го прави со помош на концептот псевдоморфоза, што го позајмува од минералогијата. Тоа е феномен во кој даден минерал создава своја форма, но притоа ја губи внатрешната структура. Таа празна форма ја исполнува нов минерал. Со други зборови, надворешната форма е различна од внатрешната структура. Според него, нешто слично се случува и со западната цивилизација.

Арнолд Тојнби, пак, тврди дека секоја цивилизација се соочува со предизвици. И колку е потежок предизвикот, толку покреативно треба да биде решението. А решенијата ги даваат креативните малцинства кои ја менуваат парадигмата на мнозинството и создаваат услови за нов начин на живот. Крајот на една цивилизација започнува тогаш кога нема да успее да одговори на клучните предизвици. Проучувајќи ги животните циклуси на 26 светски цивилизации, Тојнби ќе заклучи дека цивилизациите не се убивани, туку дека тие се самоубиваат.

За разлика од Шпенглер и Тојнби, Сорокин тврди дека ниту една од големите култури и цивилизации целосно не исчезнала, туку дека живее преку сите материјални и нематеријални вредности што им ги пренела на другите цивилизации.

Сорокин се обидува да ги надмине двете основни концепции за социо-културната динамика. Наместо линеарната и цикличната концепција, тој ја застапува концепцијата на осцилација. Таа осцилација подразбира дека секоја голема култура или цивилизација минува низ три фази: Првата е идеацијска или духовна. Втората е сензациска или материјална. Третата е идеалистичка и претставува дијалектичка синтеза на двете претходни.

PRM_Istanbul_5Слично како претходните автори и Сорокин смета дека Западот е во криза. Во таа криза на современата западна сензациска култура исчезнува граничната линија меѓу вистината и лагата, меѓу исправното и погрешното, меѓу убавото и грдото, меѓу позитивните и негативните вредности. Многу од предвидувањата на Сорокин од 1957 година веќе се остваруваат.

Тој вели дека со атомизацијата на вредностите човекот ќе биде лишен од своето вродено достоинство. Денес, 60-тина години подоцна, идеологијата на постхуманизмот заговара симбиоза меѓу биологијата и технологијата со што се редефинира што значи да се биде човек. Истовремено, семејството како заедница на маж и жена, на родители и нивните деца, се дезинтегрира.

Сорокин предвиде и релативизирање на вистината и манипулирање со јавното мислење преку лажни вести. Сигурно се сеќавате дека пред само две години зборот на годината беше „поствистина".

Тој предвиде дека општествените договори ќе обезвреднат. Без почитување на дадениот збор ќе исчезне и довербата во системот. Доволно е да ја погледнеме состојбата со меѓународното право. Република Македонија седум години чека да се испочитува пресудата на Меѓународниот суд на правдата во Хаг од 2011 година во однос на грчката блокада за НАТО. Една од ретките членки на НАТО, кои дословно ја почитуваат пресудата е Република Турција која секогаш принципиелно го користи нашето уставно име. И за тоа сме многу благодарни.

За жал, се остварува и тврдењето на Сорокин дека личната безбедност сè повеќе ќе се намалува. Со зачестените терористички напади, животот во Европа станува како руски рулет, бидејќи не знаете каде ќе се случи нешто.

Тој исто така кажа дека слободата ќе биде сведена на мит за мнозинството. Наместо да ја гарантира, безбедноста ќе ја заменува слободата. А Бенџамин Френклин рекол дека кој се одрекува од слободата заради безбедноста, не ја заслужува ниту слободата, ниту безбедноста. Ова е кризата на последниот преживеан идеал на Француската револуција, а тоа е идеалот на слободата.

Сорокин тврди дека луѓето ќе бидат отуѓени од нивните неотуѓиви човекови права и слободи. Денеска прогонувањето на луѓе со различна вера и уверување е сè поизразено, не само во несекуларни, туку и во развиени и секуларни општества. Некои, како Оз Гинис, дури го поставуваат прашањето дали денес Обединетите нации воопшто би можеле да ја усвојат Универзалната декларација за човекови права.

Сè на сè, периодот на криза го одликува имитација, наместо креативност, летни бестселери наместо класици, форма наместо суштина, минливи сензации наместо трајни вредности, информација наместо знаење и мудрост.

Но, Сорокин не е толку мрачен како што можеби изгледа на прв поглед. За разлика од Шпенглер и Тојнби, тој не заговара и не предвидува смрт на западната цивилизација. Кризата на западната цивилизација е само фаза што одминува.

Незнаењето за новиот свет што се раѓа носи страв. Многу корпорации и држави направија бизнис од стравот. Инсталираме антивирусни програми за да ги заштитиме мобилните и компјутерите од хакери, вградуваме видео-камери за да ги обезбедиме домовите од крадци, купуваме животно осигурување за да ги обезбедиме животите од несреќи, се одрекуваме од слободата во име на безбедноста. Стравот стана најголем бизнис.

Можеби, пак, стравот од новиот свет на дигитална трансформација е поради отсуството на сигурноста што нашата аналогна генерација ја имаше во стариот свет.

Оптоварени од исчезнувањето на стариот свет, ние не го согледуваме потенцијалот на новиот свет што се раѓа. А тоа е свет во кој младите веќе функционираат според sharing philosophy и практикуваат sharing economy. Наместо индивидуални корисници и конзументи, тие го споделуваат пристапот кон производите и услугите. Користат blockchain за да не губат време на банкарските шалтери. Младите од милениумската и од Y-генерацијата сега се на универзитетите и таму ја чувствуваат моќта на отворениот сајбер-простор. А тој отворен сајбер-простор се состои од виртуелна Александриска библиотека, односно Google, но и виртуелниот пазар, односно Amazon, eBay, AliBaba, AliExpress. Дигиталната трансформација им овозможува на младите да развијат Start up менталитет, да бидат креативни и иновативни, а со тоа да станат она што Тојнби го нарече креативно малцинство што ќе го поведе светот напред.

Нудејќи оптимизам, но без утопизам, Сорокин остава простор за катарза и обновување на суперсистемот. Во тој процес на катарза се раѓа нов свет во кој сензуалниот суперсистем му отстапува место на идеационалниот и идеалистичкиот суперсистем. Тој предвидува дека наместо атомизирани, вредностите повторно ќе станат универзални и апсолутни.

PRM_Istanbul_4Дами и господа,

Цивилизациите ја имаат големата кохезивна моќ да поврзуваат. Сингапурскиот професор Кишор Махбубани забележува дека се случува голема конвергенција на светот. За подобрување на светскиот поредок, тој нуди три предлози.

Прво - отворена глобална дебата во мултилатералните институции. Дијалозите треба да ги заменат монолозите во Обединетите нации и другите организации. И Универзитетот „Бахчишехир" е вклучен во таа отворена дебата преку овој Глобален форум за лидерство.

Второ, напуштање на анахроната политика кон мултилатерализмот. Како што на светскиот поредок му требаат ефективни мултилатерални институции, така на институциите им е потребно меѓународно право. Старите меѓународни институции треба да се адаптираат за предизвиците и можностите на третиот милениум. На пример, Европската заедница, односно, Европа 1.0 во 1993 година прерасна во Европската Унија и со тоа се создаде Европа 2.0. Сега е време Европската Унија да се прошири и продлабочи и да стане Европа 3.0.

Трето, потребна е нова глобална етика. Припаѓаме кон иста морална заедница која има свест за човековите права и слободи. За прв пат во историјата, секој човек од Балканот, од Европа, може да ја оспорува одлуката на сопствената држава пред Судот за човекови права во Стразбур.

Драги пријатели,

Во 1957-та, пред 61 година, Сорокин пишува: „живееме, размислуваме и дејствуваме во најмрачниот час на ноќта што минува, со сите кошмари, колосални деструктивности и вознемирувачки хорори. Ако човештвото може да ја избегне катастрофата на светски војни, тогаш мугрите на нов, величествен поредок во човековиот универзум чека за да ги поздрави идните генерации".

Како внимателен оптимист со искуство, односно реалист, сметам дека Сорокин има право. Затоа, кога ни се чини дека темнината натежнува и ситуацијата изгледа безнадежна, треба да се сетиме дека ноќта е најтемна пред разденување. Светлината најјасно свети во најмрачните моменти. И ни дава надеж и сила да продолжиме да чекориме кон нејзиниот извор. Да продолжиме и да не се откажуваме. Наместо само да констатираме проблеми, да нудиме креативни решенија.

Додека зборуваме се раѓа најмладата генерација која е предодредена да живее во 22 век. Наша одговорност е да ги подготвиме оние кои доаѓаат по нас да бидат морални и етички лидери со карактер, интегритет, понизност, фокус на луѓето, одговорност и страст. Да не се плашат од непознатото, туку храбро и мудро да се соочуваат со предизвиците, за конечно да запловиме во помирни води. Верувам дека сите ние заедно треба да инвестираме токму во такви лидери на иднината, за Македонија и Турција, за Балканот и Европа, за светот.

Ви благодарам.

PRM_Istanbul_9

BB1
Изјава по состанокот на лидерите на земјите од Процесот Брдо-Бриони
Петок, 27 Април 2018

Почитуван претседател на Европскиот совет, господине Туск,
Почитуван премиер на Република Бугарија, господине Борисов,
Почитуван претседател на Република Хрватска, госпоѓа Грабар Китаровиќ,
Почитуван претседател на Република Словенија, господине Пахор,
Драги колеги,
Почитувани претставници на медиумите,

Ова е значаен ден за Република Македонија и за нашиот регион. Денес сме домаќини на еден од ретките регионални механизми за соработка што дава конкретни резултати.

Процесот Брдо-Бриони ни даде можност нам, претседателите, да ги дефинираме генералните стратегиски насоки што потоа премиерите и владите ги конкретизираат и операционализираат преку Берлинскиот процес, што наскоро ќе се заокружи во Лондон. Со новите процеси и иницијативи ниту се намалува ниту, пак, се исцрпува значењето на Процесот Брдо-Бриони, кој ја задржува незаменливата улога да нуди стратегиски решенија.

Затоа, многу им благодарам на претседателите Пахор и Грабар-Китаровиќ што како лидери на Брдо-Бриони неуморно ги застапуваат интересите на нашиот регион. Претстојниот самит меѓу ЕУ и Западниот Балкан во Софија е резултат на нашите барања, на нивните заложби, но и на подготвеноста на премиерот Борисов да го стави регионот на врвот на агендата на бугарското претседавање со Унијата. Ви благодарам, господине премиер.

Денешниот состанок беше во духот на поврзаноста. Поврзаноста е приоритет над сите приоритети. Од поврзаноста зависи дали нашиот регион ќе се вброи меѓу развиените европски региони. Има барем три нешта кои нè поврзуваат.

Првото нешто е економската поврзаност. Очекуваме Европската Унија да продолжи со поддршката на проектите за транспортна и енергетска поврзаност за земјите учеснички во Процесот.

Второто нешто е безбедносната поврзаност. Пред точно една недела го отворив првиот состанок на директорите на агенциите за разузнавање од земјите учеснички во Брдо-Бриони. На состанокот директорите предупредија на три нешта. Прво, дека мигрантската криза не е завршена и сè уште претставува регионална закана. Второ, постојните билатерални несогласувања потенцијално би можеле да го дестабилизираат регионот. И, трето, дека поврзувањето има и своја темна страна. Илегалната миграција, криминалните мрежи, корупцијата, странските борци повратници и тероризмот се тесно поврзани. За да се справат со оваа растечка закана и разузнавачките служби треба уште поцврсто да се поврзат. Наша улога, како лидери, е да им овозможиме на службите да соработуваат.

Со нас е претседателот на Европскиот совет, господинот Доналд Туск, кој има огромна заслуга за успешното менаџирање со мигрантската криза. Претседателе Туск, Вие правилно разбравте дека колку што е цврст Балканот, толку е цврста и Европската Унија.

И тука доаѓаме до најважното нешто што нè поврзува, а тоа е желбата за членство во Европската Унија. Очекуваме Европската Унија да не ни дава празни ветувања бидејќи членството во Унијата за нас не е празен идеал. Како регион имаме задача да обезбедиме добро владеење преку владеењето на правото, почитување на фундаменталните човекови права и слободи.

Пред неколку месеци во Брисел беше донесена Стратегијата на ЕУ за Западен Балкан како отворен прозорец за нашиот регион. Ги поздравуваме објективните критериуми за проширување на Европската Унија со Западен Балкан со вреднување на заслугите на секоја земја поединечно.

Сепак, не можам, а да не го забележам следново. Стратегијата експлицитно истакнува дека нови отворени прашања нема да бидат увезувани во Унијата. Сакам да потсетам дека граничните прашања и идентитетските прашања имаат различна природа, а со тоа и различни последици. А прашањата со различни последици не можат да се третираат на идентичен начин. Република Македонија нема отворени територијални и гранични прашања, и затоа со право очекува поголема флексибилност од Унијата.

Врвните стратегиски цели на Република Македонија се членството во НАТО и во Европската Унија. Но, долго време, политиката на проширувањето потфрлуваше во случајот со Република Македонија не поради принципите и критериумите на Европската Унија, туку поради непочитувањето на тие принципи и критериуми од страна на една земја членка.

Како Претседател на Република Македонија ја повикувам Унијата да овозможи паралелно движење на преговорите за членство и надминување на билатералната разлика меѓу Македонија и Грција. По самата своја природа, проширувањето е политичко, а не само техничко прашање. Конечниот збор го има Европскиот совет, а не Европската комисија. А политичкото прашање не може да се реши само со технички пристап и бара храброст, одлучност и креативност од Унијата. Нема подобар пример за тоа од Словенија и Хрватска кои со помош на Европската Унија, успеаја да најдат начин за паралелни преговори. Благодарение на таквиот европски пристап, денес Словенија и Хрватска се лидери на Процесот Брдо-Бриони.

Ќе завршам со следново. Ако ЕУ не ни ја обезбеди иднината, тогаш ние ќе се занимаваме со минатото. А додека ние сè уште се бавиме со прашања од 19 и 20 век, и додека зборуваме дека треба да се приспособиме на предизвиците од 21 век, дали сме свесни дека децата кои сега се раѓаат ќе живеат во 22 век?

Мора да соработуваме бидејќи сите имаме билети за истиот европски брод. На тој европски брод има кабини резервирани за секоја од нашите држави. И секоја од нашите држави има свое место и своја улога. Извештаите на Европската комисија за напредокот се мапата, а препораките се компасот што ни кажува дали сме на вистинскиот курс.

Затоа, стратегијата на отворен прозорец треба да се замени со стратегија на отворен поглед за фер и рамноправен просперитет на сите кандидати за членство во Унијата.

Ви благодарам.

BB2

 
Почеток < Пред 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Следно > Крај
Страница 3 од 62